Thông gió: "khí lưu thông" thực chất là gì và làm sao có được
"Khí phải lưu thông" là câu xuất hiện trong hầu hết mọi bài phong thủy. Xét về mặt vật lý, điều nó mô tả khá cụ thể: không khí trong nhà cần được thay bằng không khí ngoài nhà, đều đặn.
Bài này nói cơ chế của việc đó, và cách tự kiểm nhà mình.
Vì sao cần thay không khí
Trong một căn phòng đóng kín có người ở, ba thứ tích tụ dần:
- Hơi ẩm từ hơi thở, nấu ăn, tắm giặt, phơi đồ trong nhà.
- Khí carbon dioxide từ hơi thở. Nồng độ cao khiến người ta thấy ngột và uể oải — cảm giác quen thuộc trong phòng họp đông người đóng kín.
- Mùi và các chất bay hơi từ đồ đạc, sơn, hóa chất tẩy rửa, khói bếp.
Trong đó hơi ẩm là vấn đề lớn nhất ở khí hậu nhiệt đới, vì nó dẫn tới nấm mốc, mùi, và ảnh hưởng hô hấp.
Cơ chế 1 — Gió xuyên phòng
Cách hiệu quả nhất và cũng đơn giản nhất: hai lỗ mở ở hai phía đối nhau để không khí có đường vào và đường ra.
Điểm mấu chốt mà nhiều người bỏ qua: một cửa sổ mở gần như không tạo được luồng gió. Không khí không có chỗ thoát thì cũng không có chỗ vào. Mở hai cửa ở hai phía khác nhau hiệu quả hơn nhiều lần so với mở một cửa thật to.
Nếu hai lỗ mở lệch nhau chứ không đối thẳng thì luồng gió tỏa rộng hơn trong phòng, thay vì chạy thẳng một đường. Đây là điểm có ích khi bố trí.
Cơ chế 2 — Không khí nóng đi lên
Không khí ấm nhẹ hơn nên bốc lên và thoát qua lỗ mở phía trên, kéo không khí mát vào từ phía dưới. Đây là nguyên lý của giếng trời và ô thoáng trên cao.
Cơ chế này hoạt động cả khi ngoài trời lặng gió, nên nó đặc biệt hữu ích với nhà ống bị kẹp hai bên — loại nhà mà cơ chế gió xuyên gần như không dùng được.
Chênh lệch độ cao giữa lỗ vào và lỗ ra càng lớn thì hiệu quả càng rõ.
Cơ chế 3 — Quạt và hút cưỡng bức
Hai chỗ trong nhà gần như luôn cần hút cưỡng bức, vì lượng ẩm và mùi vượt quá khả năng của thông gió tự nhiên:
- Bếp — hút thẳng ra ngoài tốt hơn nhiều so với loại lọc rồi thổi ngược vào phòng.
- Nhà tắm — chạy trong lúc tắm và nên chạy thêm một lúc sau khi tắm xong, vì hơi ẩm còn đọng trên tường.
Một chi tiết hay bị sai: quạt hút cần có chỗ cho không khí bù vào. Nhà tắm đóng kín cửa hoàn toàn thì quạt chạy mà hút không được bao nhiêu. Khe hở dưới cửa là đủ.
Những chỗ hay bị bít mà không ai để ý
- Kê tủ chắn ô thoáng — rất phổ biến khi nhà chật.
- Bịt lỗ thông hơi cũ vì sợ chuột hoặc bụi, mà không mở lỗ khác thay.
- Đóng kín cả ngày chạy máy lạnh — máy lạnh làm mát và giảm ẩm nhưng phần lớn loại dân dụng không đưa không khí tươi vào.
- Rèm dày phủ kín cửa sổ quanh năm.
Đây là lý do nhiều nhà "đúng phong thủy" trên giấy mà vào vẫn thấy bí: bố cục đúng nhưng đường khí bị bít bằng đồ đạc.
Cách tự kiểm trong mười phút
- Thử bằng khói nhẹ hoặc dải giấy mỏng. Cầm ở cửa sổ và cửa phòng, xem không khí có di chuyển không và đi theo hướng nào.
- Ngửi khi vừa đi đâu về. Mũi quen mùi nhà mình rất nhanh, nên lúc mới bước vào từ ngoài là lúc duy nhất đánh giá được. Có mùi ẩm hoặc mùi đọng nghĩa là thông gió chưa đủ.
- Sờ tường góc khuất sau mưa vài ngày. Còn ẩm là góc đó thiếu cả nắng lẫn gió.
- Để ý phòng nào ngủ dậy thấy ngột. Đó thường là phòng kín và nhỏ so với số người ngủ.
Thông gió và tiếng ồn — hai thứ đánh nhau
Đây là mâu thuẫn thật, nhất là nhà mặt đường. Mở cửa cho thoáng thì ồn, đóng cho yên thì bí.
Vài cách dung hòa mà các nhà hay dùng:
- Lấy gió từ phía sau hoặc phía ít ồn, thoát ra phía trên.
- Ô thoáng nhỏ có lam thay vì cửa sổ lớn ở mặt ồn.
- Thông gió mạnh vào giờ ít ồn — sáng sớm và khuya — rồi đóng bớt trong giờ cao điểm.
Phần này thuộc về vật lý, không thuộc về tuổi
Nói rõ để anh chị dùng đúng chỗ: thông gió không phụ thuộc mệnh hay tuổi của ai. Không khí đi theo chênh lệch áp suất và nhiệt độ, giống nhau ở mọi ngôi nhà.
Đây cũng là phần dễ sửa nhất và cho cảm nhận rõ nhất. Nhà bí mà sửa cho thoáng thì cả nhà thấy khác trong vài ngày — không cần chờ đợi gì.