Ánh sáng đủ để đọc và làm việc: cách tự kiểm

Ba bài trước nói ánh sáng và hướng nắng trong nhà, ánh sáng và giấc ngủ, và chuyện nắng làm hỏng đồ đạc. Bài này nói một việc rất cụ thể: chỗ mình đọc và làm việc có đủ sáng không.

Có tiêu chuẩn chiếu sáng cho từng loại công việc, và ai muốn con số chính xác thì nên tra tài liệu chuyên ngành hoặc hỏi người có chuyên môn. Nhưng có mấy phép thử tại nhà cho biết ngay mình đang thiếu hay đủ — và trong phần lớn trường hợp thì chừng đó là đủ để xử.

Ba phép thử nhanh

1. Đọc chữ nhỏ nhất mình thường phải đọc — nhãn thuốc, hoá đơn, mặt sau hộp. Phải nheo mắt hoặc phải đưa ra gần cửa sổ là đang thiếu sáng.
2. Nhìn bóng đổ của bàn tay trên mặt bàn: bóng quá đậm và sắc nét nghĩa là chỉ có một nguồn sáng mạnh, dễ gây mỏi mắt.
3. Che màn hình bằng bàn tay: nếu thấy dễ chịu hơn hẳn thì đang bị chói từ phía trước.

Ba phép này mất một phút và cho biết nên sửa gì.

Đặt đèn ở đâu

• Ánh sáng đến từ bên, hơi chếch phía trước — không từ sau lưng và không từ chính diện.
• Người thuận tay phải thì đèn đặt bên trái, và ngược lại; nếu không thì bàn tay tự đổ bóng lên chỗ đang viết.
• Đèn bàn thấp hơn tầm mắt và có chụp che, để không nhìn thẳng vào bóng đèn.
• Đèn trần lo phần nền, đèn bàn lo phần việc — thiếu một trong hai thì mắt phải làm bù.
• Cửa sổ thì đặt ngang tầm bàn, không sau lưng và không chính diện.

Sáng đều quan trọng hơn sáng mạnh

• Mắt phải điều tiết liên tục khi nhìn qua lại giữa vùng rất sáng và vùng tối — đây là nguyên nhân mỏi mắt hay bị bỏ qua.
• Một bóng đèn mạnh giữa phòng tối khó chịu hơn nhiều bóng vừa phải trải đều.
• Bật thêm một đèn nền khi làm việc buổi tối, thay vì chỉ bật mỗi đèn bàn.
• Tường và trần màu sáng phản xạ tốt, làm phòng sáng đều mà không cần tăng công suất.

Với màn hình

1. Độ sáng màn hình ngang với môi trường xung quanh — màn hình sáng chói trong phòng tối là cách mỏi mắt nhanh nhất.
2. Không để nguồn sáng phản chiếu lên mặt kính: đèn, cửa sổ, tường trắng đối diện.
3. Nghiêng màn hình một chút thường loại được phản chiếu mà không phải dời bàn.
4. Nghỉ mắt định kỳ: nhìn ra xa vài chục giây mỗi khoảng thời gian làm việc.
5. Mỏi mắt kéo dài, nhức đầu, nhìn mờ thì nên đi khám mắt — ánh sáng chỉ là một trong nhiều nguyên nhân.

Bếp và nhà tắm

• Bếp cần sáng ngay trên mặt thao tác, không chỉ sáng ở giữa phòng — đứng nấu thì chính người mình đổ bóng xuống thớt.
• Đèn dưới tủ bếp là món rẻ mà đổi hẳn cảm giác khi nấu, và giảm rủi ro khi cắt thái.
• Gương nhà tắm cần sáng từ hai bên; đèn chỉ ở trên đổ bóng xuống mặt.
• Đèn nhà tắm phải là loại dùng được nơi ẩm — hỏi thợ, đừng lắp bừa.

Người lớn tuổi cần nhiều hơn

• Mắt người lớn tuổi cần nhiều ánh sáng hơn để nhìn rõ, và điều này thay đổi dần nên chính họ ít khi nhận ra.
• Nhưng cũng nhạy với chói hơn — nên cách giải là sáng đều và che hết nguồn sáng lộ thiên.
• Tăng sáng ở chỗ họ hay đọc, chứ không phải tăng khắp nhà.
• Nếu họ than nhức đầu hoặc đọc chậm hẳn đi thì kiểm ánh sáng, và cũng nên đi khám mắt.

Trẻ con học bài

• Đèn bàn riêng cho bàn học, đừng chỉ dựa vào đèn trần.
• Kiểm bóng đổ khi trẻ viết: bàn tay đổ bóng lên vở là đèn đặt sai bên.
• Không học trong phòng tối chỉ bật đèn bàn — chênh lệch sáng tối làm mỏi mắt nhanh.
• Trẻ nheo mắt, ngồi gần vở, hay dụi mắt thì nên đi khám mắt chứ đừng chỉ đổi đèn.

Mấy việc rẻ mà hiệu quả

• Lau bóng đèn và chụp đèn — bụi làm giảm sáng đáng kể và không ai nghĩ tới.
• Lau cửa sổ: kính bẩn cắt mất phần ánh sáng tự nhiên nhiều hơn mình tưởng.
• Thay bóng cũ: bóng dùng lâu sáng yếu dần mà mắt quen nên không nhận ra.
• Đổi rèm mỏng hơn ở phòng ít nắng.
• Dời bàn sang cạnh cửa sổ — miễn phí và thường là thay đổi lớn nhất.

Ánh sáng là thứ ảnh hưởng tới mắt và tới tâm trạng mỗi ngày, mà sửa lại thì thường rẻ. Làm ba phép thử ở đầu bài rồi xử theo kết quả — không cần máy đo và không cần đoán.

Câu hỏi thường gặp