Chọn bóng đèn cho từng phòng: đọc thông số trên hộp thay vì chọn theo cảm giác
Bốn bài trước của mục này nói về ánh sáng tự nhiên và tác động của nó: hướng nắng, giấc ngủ, đồ đạc bạc màu vì nắng, và cách tự kiểm xem chỗ ngồi đã đủ sáng để đọc chưa. Bài này nói phần còn lại của ánh sáng trong nhà — phần bạn mua ngoài tiệm.
Trên hộp một bóng đèn có ít nhất bốn con số, và phần lớn người mua chỉ nhìn đúng một con số sai: watt.
Watt không phải độ sáng
Watt là mức điện tiêu thụ, không phải lượng sáng phát ra. Thời bóng sợi đốt thì hai thứ đi cùng nhau nên người ta quen nói "bóng sáu mươi oát". Với đèn LED, quan hệ đó không còn đúng: hai bóng cùng công suất có thể sáng chênh nhau đáng kể.
Con số chỉ độ sáng là lumen. Muốn biết một bóng sáng cỡ nào thì tìm chữ lm trên hộp, không nhìn watt. Watt chỉ hữu ích khi bạn so tiền điện giữa hai bóng có cùng lumen.
Nhiệt độ màu: con số có chữ K
Đây là con số quyết định ánh đèn vàng hay trắng, và nó ảnh hưởng tới cảm giác của cả căn phòng.
- Khoảng thấp — ánh vàng ấm, giống đèn sợi đốt cũ. Hợp phòng ngủ, phòng khách buổi tối, quán ăn.
- Khoảng giữa — trắng trung tính, giống ánh sáng ban ngày dịu. Hợp phòng làm việc, bếp, nhà tắm.
- Khoảng cao — trắng xanh, rất tỉnh. Hợp chỗ cần nhìn chi tiết, kho, nhà xưởng. Dùng trong phòng ngủ thì khó ngủ, mà dùng trong phòng khách thì trông lạnh lẽo.
Nguyên tắc dễ nhớ: phòng để nghỉ thì ánh ấm, phòng để làm thì ánh trung tính. Và trong cùng một phòng nên dùng cùng một nhiệt độ màu — lắp lẫn lộn là lý do nhiều phòng nhìn "sai sai" mà chủ nhà không chỉ ra được vì sao.
Chỉ số hoàn màu: con số ít người biết mà ảnh hưởng nhiều
Ghi là CRI hoặc Ra. Nó cho biết dưới ánh đèn đó, màu sắc đồ vật hiện lên trung thực tới đâu. Đèn có chỉ số thấp làm da người trông xám, làm thức ăn trông kém ngon, và làm bạn chọn nhầm màu quần áo.
Chỗ đáng đầu tư cho chỉ số này: bếp, bàn ăn, gương trang điểm, chỗ thử quần áo, và chỗ bày hàng nếu nhà có kinh doanh. Kho và hành lang thì không cần.
Đây cũng là câu trả lời cho hiện tượng quen thuộc: món đồ mua ở cửa hàng trông một màu, về nhà lại thành màu khác. Bài về ánh đèn và màu sơn trong mục màu sắc của trang này nói tiếp phần đó.
🔴 Bố trí quan trọng hơn công suất
Một bóng thật sáng giữa trần không bằng ba nguồn sáng nhỏ đặt đúng chỗ. Ánh sáng từ một điểm duy nhất tạo bóng đổ gắt, làm phòng trông nhỏ và làm mắt mỏi.
Cách bố trí thường dùng, chia làm ba lớp:
- Sáng nền — đèn trần, đủ để đi lại và nhìn tổng thể.
- Sáng chức năng — đèn bàn học, đèn dưới tủ bếp chiếu xuống mặt thớt, đèn gương. Đây là lớp hay bị thiếu nhất, và thiếu nó thì bạn luôn đứng che mất ánh sáng của chính mình khi thái rau hay khi soi gương.
- Sáng tạo không khí — đèn hắt tường, đèn ngủ, đèn dây. Không bắt buộc, nhưng nó làm buổi tối dễ chịu hơn hẳn.
Chói và nhấp nháy: hai thứ làm mỏi mắt
Nhìn thẳng vào một bóng LED trần không chụp là chói, và chói gây mỏi mắt nhanh hơn thiếu sáng. Dùng chao đèn, đèn âm trần có tán quang, hoặc hướng nguồn sáng lên trần rồi lấy ánh phản xạ.
Về nhấp nháy: đèn kém chất lượng có thể nháy ở tần số mắt không nhận ra nhưng vẫn gây mỏi đầu với người nhạy cảm. Cách thử dân dã: mở máy quay điện thoại hướng vào đèn, nếu thấy vằn chạy rõ rệt thì đèn đó nháy nhiều. Không phải phép đo chuẩn, nhưng đủ để loại mấy bóng tệ nhất.
Buổi tối và giấc ngủ
Bài về ánh sáng và giấc ngủ trong mục này đã nói kỹ; ở đây chỉ bổ sung phần mua sắm: nên có ít nhất một nguồn sáng ấm, dịu cho quãng trước khi ngủ, tách khỏi đèn trần chính. Một đèn bàn nhỏ là đủ.
Đèn có thể chỉnh độ sáng thì tiện, nhưng nhớ kiểm xem bóng bạn mua có hỗ trợ chỉnh độ sáng hay không — lắp bóng không hỗ trợ vào công tắc điều chỉnh là nguyên nhân phổ biến của tiếng ù và nhấp nháy.
Mấy chỗ hay chọn sai
- Nhà tắm — chọn đèn có cấp bảo vệ chống ẩm phù hợp, nhất là khu vực gần vòi sen.
- Ngoài trời — phải là loại dùng ngoài trời, và nên ưu tiên đèn cảm biến thay vì để sáng suốt đêm.
- Bếp — thiếu đèn chiếu xuống mặt bếp là lỗi phổ biến nhất, vì người nấu luôn đứng quay lưng lại đèn trần.
- Cầu thang — cần đủ sáng và nên có công tắc ở cả hai đầu. Đây vừa là tiện vừa là an toàn.
- Phòng trẻ — tránh đèn chói thẳng vào mắt khi trẻ nằm, và để một đèn ngủ ánh ấm rất dịu.
Nói gọn lại
Nhìn lumen để biết sáng, nhìn kelvin để biết vàng hay trắng, nhìn chỉ số hoàn màu ở những chỗ cần nhìn màu cho đúng, và đừng nhìn watt để đoán độ sáng. Sau đó dành công cho việc bố trí ba lớp sáng thay vì tăng công suất một bóng. Ánh sáng là phần của ngôi nhà vừa dễ sửa nhất vừa thay đổi cảm giác nhiều nhất, mà lại tốn ít tiền nhất.