La bàn lệch vì chính ngôi nhà: đo hướng trong nhà bê tông cốt thép thế nào cho ra số tin được
Bốn bài trước của mục này nói từ trường Trái Đất và cách la bàn hoạt động, sóng điện từ trong nhà thì cái gì đã rõ cái gì đang được bán bằng nỗi sợ, chuyện "tia đất" cùng mấy thiết bị đo bán kèm, và cách đọc thông số để nhận ra một cái máy vô dụng.
Bài này nói một nguồn sai số rất cụ thể và rất hay gặp, mà nhiều tranh cãi về hướng nhà thật ra bắt nguồn từ nó: chính ngôi nhà đang làm lệch kim la bàn của bạn.
La bàn đo cái gì
Kim la bàn quay theo từ trường tại chỗ nó đang nằm. Ở ngoài trời trống trải, từ trường đó chủ yếu là từ trường Trái Đất, nên kim chỉ khá đúng. Nhưng từ trường là thứ cộng gộp: mọi khối sắt thép và mọi dòng điện gần đó đều góp phần vào cái kim đang chỉ.
Nghĩa là khi bạn đứng trong một căn nhà bê tông cốt thép, cái kim đang phản ánh hỗn hợp của từ trường Trái Đất cộng với ảnh hưởng của tất cả những thứ xung quanh.
Những thứ trong nhà làm kim lệch
- Cốt thép trong sàn, cột, dầm — nguồn ảnh hưởng lớn nhất và không nhìn thấy được.
- Khung cửa, cửa cuốn, lan can, mái tôn, vì kèo thép.
- Tủ lạnh, máy giặt, tủ sắt, két sắt.
- Loa — bên trong có nam châm mạnh, và người ta hay đặt la bàn ngay cạnh chúng mà không để ý.
- Dây điện đang tải dòng, tủ điện, máy lạnh, bếp từ khi đang chạy.
- Đồ bạn đang đeo — điện thoại, khoá thắt lưng, đồng hồ, chìa khoá, ốp lưng có nam châm.
Một cái khoá thắt lưng hoặc một chiếc ốp lưng nam châm đủ để làm lệch kim đáng kể, và đó là thứ người đo không bao giờ nghĩ tới vì nó đang nằm trên chính người họ.
🔴 Cách đo cho ra số tin được
- Đo ngoài trời, đứng cách xa nhà và xa xe. Đứng ở giữa sân hoặc ngoài đường trước nhà, canh theo mặt tiền nhà rồi lấy hướng đó.
- Bỏ hết kim loại trên người và cầm la bàn cách xa cơ thể, ngang tầm eo trở lên, để bằng phẳng.
- Đo ít nhất ba vị trí khác nhau cách nhau vài mét. Nếu ba số gần nhau thì tin được; nếu lệch nhiều thì có nguồn nhiễu ở gần và phải tìm chỗ khác.
- Đo lại lần hai vào hôm khác. Hai lần đo độc lập cho cùng kết quả thì mới nên ghi lại làm số chính thức.
- Ghi cả cách đo — đứng ở đâu, canh theo cạnh nào của nhà. Để lần sau còn lặp lại được y hệt, và để khi có người đo ra số khác thì biết hai bên khác nhau ở chỗ nào.
Bài về la bàn điện thoại trong các trang cùng cụm đã nói: cảm biến trên điện thoại còn nhạy với nhiễu hơn la bàn cơ, và cần hiệu chỉnh trước mỗi lần dùng.
Trong nhà thì sao
Đo hướng của một món đồ bên trong nhà — bàn làm việc, giường, bếp — thì thường không cần đo lại bằng la bàn. Cách gọn hơn là lấy hướng nhà đã đo được ở ngoài trời rồi suy ra, vì các cạnh trong nhà hầu như song song hoặc vuông góc với mặt tiền.
Nếu vẫn muốn đo tại chỗ, hãy đứng xa tủ lạnh, loa, tủ điện và đo vài điểm để so. Con số nhảy loạn giữa các điểm cách nhau một mét là dấu hiệu rõ rằng phép đo đó không dùng được.
Hai người đo ra hai số: thường không ai gian
Chuyện này hay dẫn tới nghi ngờ lẫn nhau, trong khi nguyên nhân thường rất tầm thường:
- Một người đo trong nhà, một người đo ngoài sân.
- Một người canh theo mặt tiền, người kia canh theo cạnh tường bên.
- Một người dùng điện thoại chưa hiệu chỉnh.
- Một người đang đeo đồ kim loại hoặc đứng cạnh xe máy.
- Hai người dùng hai quy ước khác nhau về việc lấy hướng nhà là hướng nào.
Cách giải quyết: đứng cạnh nhau, cùng một chỗ, cùng một lúc, nói rõ đang canh theo cạnh nào. Gần như lần nào cũng ra cùng một số.
Ranh giới của phần đo được
Chuyện la bàn lệch vì sắt thép là hiện tượng đo được, lặp lại được, và ai cũng kiểm chứng được bằng một cái la bàn và một cái tủ lạnh. Đó là phần chắc chắn.
Còn những gì diễn ra từ con số hướng ấy trở đi thì thuộc về hệ thống diễn giải của từng trường phái, và nằm ngoài phạm vi kiểm chứng của bài này. Điều đáng nói chỉ là: nếu một hệ thống bắt đầu bằng một con số đo sai, thì mọi kết luận phía sau đều đứng trên nền lung lay — bất kể bạn tin vào hệ thống đó tới mức nào.
Nói gọn lại
Trước khi tranh luận về hướng, hãy chắc rằng con số bạn đang cầm là số đáng tin: đo ngoài trời, bỏ đồ kim loại, đo nhiều điểm, đo lại lần hai, và ghi rõ cách đo. Việc đó mất mười phút và nó chấm dứt phần lớn những cuộc cãi vã về hướng nhà — vốn thường là cãi nhau về hai phép đo khác nhau chứ không phải về hai ngôi nhà.