Máy lọc không khí: đọc chỉ số CADR, đặt ở đâu, và khi nào thì không cần
Mục Thông gió đã có bài về “khí lưu thông” thực chất là gì, độ ẩm và nấm mốc, nguồn ô nhiễm trong nhà, thông gió khi phải đóng kín, khói nấu và máy hút mùi, bốn con số đo không khí trong nhà. Bài này đi vào một thiết bị mà ngày càng nhiều nhà mua: máy lọc không khí.
Phong thuỷ nói khí trong nhà phải “trong”. Máy lọc không khí được quảng cáo như cách làm cho khí trong nhà trong hơn. Nó làm được một phần việc đó, khá tốt, nhưng chỉ phần đó. Hiểu nó làm được gì và không làm được gì thì mua đúng và dùng đúng.
Máy lọc không khí lọc được gì
Phần lớn máy lọc gia dụng dùng màng lọc sợi (thường gọi là HEPA hoặc tương đương) để giữ lại các hạt lơ lửng trong không khí:
- Bụi mịn (thường được nhắc với tên PM2.5), bụi từ đường phố lọt vào nhà.
- Phấn hoa, lông và vảy da thú nuôi.
- Một phần khói (khói thuốc, khói nấu) ở dạng hạt.
Nhiều máy có thêm lớp than hoạt tính để hấp phụ một phần mùi và một số khí. Lớp này mỏng thì bão hoà nhanh.
Máy lọc không khí không làm được gì
- Không thay được thông gió. Khí CO2 do người thở ra tích tụ trong phòng kín không bị màng lọc giữ lại. Phòng ngủ đóng kín cả đêm với máy lọc chạy vẫn có thể bí, nặng đầu sáng dậy.
- Không xử lý được nguồn ô nhiễm đang phát: bếp ga cháy không hết, sơn mới, keo, nến thơm, nhang trong phòng kín. Bỏ nguồn trước.
- Không xử lý được độ ẩm và nấm mốc trên tường. Đó là việc của máy hút ẩm và sửa chỗ thấm.
- Không bắt được bụi đã rơi xuống sàn, nằm trên rèm, thảm. Chỉ lọc được thứ đang lơ lửng và đi qua máy.
Đọc chỉ số CADR
Chỉ số quan trọng nhất trên hộp là CADR (tốc độ cung cấp không khí sạch), cho biết mỗi giờ máy “làm sạch” được bao nhiêu mét khối không khí với một loại hạt nhất định. Cách dùng:
- Tính thể tích phòng: dài nhân rộng nhân cao.
- Muốn không khí trong phòng được lọc qua khoảng vài lần mỗi giờ, CADR cần lớn hơn thể tích phòng vài lần.
- So CADR giữa các máy chứ đừng so “diện tích phòng phù hợp” in trên hộp; con số diện tích đó mỗi hãng tính theo một giả định khác nhau.
- CADR công bố thường ở tốc độ quạt cao nhất, cũng là lúc máy ồn nhất. Hỏi CADR ở tốc độ mình thật sự sẽ dùng, nhất là ban đêm.
Đặt máy ở đâu
- Trong phòng mình ở nhiều nhất, thường là phòng ngủ. Một máy nhỏ đặt ở phòng khách không làm sạch được phòng ngủ đóng cửa.
- Không áp sát tường, không bị rèm, sofa che cửa hút và cửa thổi. Để khoảng trống quanh máy theo sách hướng dẫn.
- Không đặt ngay góc chết không có luồng khí; đặt ở chỗ không khí trong phòng lưu chuyển được qua máy.
- Đóng cửa phòng khi máy chạy để máy không phải “lọc cả nhà”.
🔴 Thay lõi lọc đúng hạn, và cẩn thận với máy tạo ozone
Đây là hai điểm quan trọng nhất của bài.
Thứ nhất, lõi lọc bị bít bụi thì lưu lượng giảm, máy chạy ồn hơn mà lọc ít hơn; lớp than hoạt tính bão hoà thì không còn tác dụng với mùi. Thay theo khuyến cáo của hãng hoặc theo đèn báo, sớm hơn nếu nhà gần đường lớn, có người hút thuốc, có thú nuôi.
Thứ hai, một số máy quảng cáo “ion âm”, “plasma”, “khử khuẩn bằng ozone”. Ozone là khí gây kích ứng đường hô hấp; các cơ quan y tế và môi trường ở nhiều nước khuyến cáo không dùng máy cố ý tạo ozone trong phòng có người. Nếu máy có chức năng ion hoá, tìm thông tin về lượng ozone phát ra; có công tắc tắt chức năng đó thì nên tắt khi không cần. Máy chỉ dùng màng lọc sợi không có vấn đề này.
Khi nào mở cửa sổ tốt hơn bật máy
Khi không khí bên ngoài sạch hơn bên trong: sau khi nấu nướng, sau khi lau dọn bằng hoá chất, khi phòng đông người và bí. Mở cửa sổ đưa khí sạch vào và đẩy CO2, mùi ra. Khi bên ngoài bụi nhiều (giờ cao điểm cạnh đường lớn, ngày ô nhiễm), đóng cửa và chạy máy lọc hợp lý hơn. Nhiều ứng dụng thời tiết có chỉ số chất lượng không khí theo giờ để tham khảo.
Tiếng ồn và tiền điện
Máy lọc chạy cả ngày lẫn đêm nên hai thứ cần tính trước là tiếng ồn và điện năng. Mức ồn công bố thường đo ở tốc độ thấp nhất; ở tốc độ cao, nhiều máy ồn đủ để làm khó ngủ. Một máy CADR lớn chạy ở tốc độ trung bình thường êm hơn một máy nhỏ phải chạy hết công suất cho cùng một phòng. Điện năng thì đọc công suất ghi trên máy, nhân số giờ chạy. Chế độ tự động theo cảm biến bụi tiết kiệm hơn, nhưng cảm biến giá rẻ có thể đo kém chính xác; nếu nghi ngờ, so với một máy đo bụi riêng trong vài ngày.
Ai có lợi nhiều nhất
Người có bệnh hô hấp, dị ứng, nhà có trẻ nhỏ ở khu bụi nhiều, nhà nuôi thú lông dài. Với những trường hợp liên quan sức khoẻ, hỏi bác sĩ để biết máy lọc có giúp được gì cho tình trạng cụ thể, và đừng dùng nó thay cho điều trị.
Nói gọn lại
Máy lọc không khí giữ được bụi mịn và hạt lơ lửng, nếu đủ CADR cho phòng, đặt đúng chỗ và thay lõi đúng hạn. Nó không thay được thông gió, không xử lý được nguồn ô nhiễm đang phát hay nấm mốc. Tránh máy cố ý tạo ozone. Và khi ngoài trời sạch hơn trong nhà, cánh cửa sổ là máy lọc rẻ nhất.