Mỗi người nhìn màu một khác: mắt, tuổi tác và lý do đừng dùng màu làm tín hiệu duy nhất
Bốn bài trước của mục này nói về bản thân màu sắc: phần đo được và phần bị nói quá, cách thử sơn trên chính bức tường của mình, cùng một màu nhìn khác nhau dưới hai bóng đèn, và vì sao ảnh chụp không ra màu thật. Bài này đổi phía: người nhìn.
Chúng ta hay giả định rằng ai cũng thấy màu giống mình. Giả định đó sai theo nhiều cách, và biết được điều đó thay đổi kha khá quyết định trong nhà cũng như trong cửa hàng.
Khác biệt về thị giác màu là chuyện thường
Một tỉ lệ đáng kể dân số — phổ biến ở nam giới hơn nữ giới — có khả năng phân biệt màu khác với đa số, thường gặp nhất là khó phân biệt giữa các sắc đỏ và xanh lá. Phần lớn những người này sống hoàn toàn bình thường và nhiều người không biết cho tới khi làm kiểm tra.
Nghĩa là trong một gia đình vài người, khả năng có một người nhìn màu khác bạn là không nhỏ. Người đó không "nhìn sai"; mắt họ hoạt động theo cách khác.
Nếu bạn hoặc con bạn gặp khó khăn thật sự khi phân biệt màu, đó là chuyện nên đi khám mắt để biết chắc, chứ không phải chuyện tự đoán trên mạng.
Mắt thay đổi theo tuổi
Theo năm tháng, mắt người thường cần nhiều ánh sáng hơn để nhìn rõ, nhạy hơn với chói, và phân biệt các sắc gần nhau kém đi — nhất là ở nhóm màu lạnh. Người lớn tuổi cũng cần nhiều thời gian hơn để thích nghi khi chuyển từ chỗ sáng sang chỗ tối.
Điều đó dẫn tới mấy hệ quả rất thực tế trong nhà có người già:
- Bậc thang, mép bậc, ngưỡng cửa nên có độ tương phản rõ với mặt sàn, đừng để cùng một tông.
- Công tắc và tay nắm nên nổi bật trên nền tường.
- Hành lang và cầu thang cần sáng đều, tránh chỗ tối chen giữa hai vùng sáng.
- Sàn bóng gây chói và làm khó phán đoán khoảng cách. Đây là chuyện an toàn, không phải chuyện thẩm mỹ.
🔴 Đừng bao giờ dùng màu làm tín hiệu duy nhất
Đây là nguyên tắc đáng nhớ nhất của bài, và nó áp cho cả nhà lẫn công việc:
- Dán nhãn hộp bằng màu thì thêm chữ. Người nhìn màu khác bạn — hoặc chính bạn trong phòng thiếu sáng — sẽ đọc được chữ.
- Bảng biểu, biểu đồ trong công việc: đừng phân biệt các phần chỉ bằng màu, thêm ký hiệu hoặc nhãn.
- Dây điện, cầu dao, van nước: đánh dấu bằng chữ hoặc ký hiệu chứ đừng chỉ dựa vào màu vỏ.
- Trong cửa hàng: nhãn giá, nhãn khuyến mãi nên khác nhau cả về hình dạng và chữ, không chỉ khác màu.
Nguyên tắc này không đòi thêm chi phí nào đáng kể, mà nó khiến mọi thứ dùng được cho nhiều người hơn.
Chọn màu cho nhà có nhiều người
Vì mỗi người nhìn và cảm nhận khác nhau, cách chọn màu êm thấm nhất là để mỗi người có quyền quyết ở khu vực của mình: phòng riêng ai nấy chọn, khu chung thì thống nhất một tông trung tính mà không ai ghét.
Khi thử màu, hãy để cả nhà xem cùng lúc vào ban ngày và vào buổi tối dưới đèn. Chuyện tưởng nhỏ này tránh được cảnh sơn xong mới có người nói không chịu nổi.
Còn phần chọn màu theo mệnh thì tuỳ nếp mỗi nhà. Điều đáng cân nhắc: nếu màu hợp mệnh của một người lại là màu người khác trong nhà phải nhìn mỗi ngày, thì nên để nó ở đồ vật, ở một mảng nhấn, thay vì sơn cả khu sinh hoạt chung.
Ánh sáng vẫn là biến số lớn nhất
Trước khi kết luận hai người nhìn khác nhau, hãy nhớ bài trước của mục này: cùng một màu dưới hai nguồn sáng khác nhau thật sự cho ra hai cảm nhận khác nhau, và điều đó xảy ra với mọi đôi mắt.
Vì vậy khi so màu, hãy so ở cùng một chỗ, cùng một lúc. Cãi nhau về màu qua ảnh chụp gửi cho nhau gần như luôn là cãi nhau về hai bức ảnh, chứ không phải về hai màu.
Với người bán hàng
Vài điều dùng được ngay: mô tả sản phẩm nên có tên màu bằng chữ và số đo, đừng để khách tự đoán qua ảnh; ảnh chụp nên nói rõ điều kiện ánh sáng; và nếu màu thật có thể khác ảnh thì nói trước, vì đây là lý do trả hàng rất phổ biến.
Với hàng đá tự nhiên, vân và màu mỗi viên mỗi khác. Nói trước điều đó là cách tránh khiếu nại, và cũng là cách nói thật về đặc tính của chất liệu.
Nói gọn lại
Không có một "màu" khách quan mà ai cũng thấy giống nhau: nó phụ thuộc vào mắt người nhìn, vào tuổi tác và vào ánh sáng lúc đó. Nên khi màu mang một thông tin quan trọng, hãy thêm chữ hoặc ký hiệu; khi chọn màu cho nhà, hãy thử tại chỗ với đủ người; và khi có người nhìn khác mình, đừng vội cho rằng họ nhìn sai.